KADİR GECESİ VE FIKHI ÜZERİNE…!
Kadir gecesi Kur’an ve Sunnet’te sabit olmuş bir gecedir. Allah (c.c) konu ile ilgili olarak kelamında bir sure indirmiştir. Allah (c.c) buyuruyor ki:
بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ {1} وَمَا أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ {2} لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْرٍ {3} تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِم مِّن كُلِّ أَمْرٍ {4} سَلَامٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ {5}
Rahman ve Rahim olan Allah’ın adıyla 1) Doğrusu biz onu kadir gecesi indirdik 2) Kadir gecesini sana ne bildirdi? 3) Kadir gecesi bin Aydan daha hayırlıdır. 4) Onda melekler ve Ruh Rablerinin izni ile her bir iş için iner de iner 5) O tan yeri ağırıncaya kadar Selam’dır (el-Kadr 97/1-5)
Başka bir ayette:
شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِيَ أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدًى لِّلنَّاسِ
“Ramazan ayı o ki insanlar için hidayet olan Kur’an onun içinde inmiştir…”(Bakara 2/185)
Başka bir Surede:
حم {1} وَالْكِتَابِ الْمُبِينِ {2} إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةٍ مُّبَارَكَةٍ…
“1) Ha Mim 2) Mubin Kitab’a yemin olsun ki 3) Şüphesiz biz onu mubarek bir gecede indirdik…”(Duhan 44/1-3)
Bu zikrettiğimiz ayetlerde Kur’an’ın Ramazan ayındaki Mubarek gece olan Kadir gecesinde indiğinin apaçık delilidir.
KADİR GECESİNİN FAZİLETİ
Kadir gecesi bin Aydan daha hayırlıdır. Bu da 83 yıl 4 ay’a denk düşer. İbn Kesir (rh.a) bu konu ile ilgili olarak şunları söylemektedir:
“İbn Ebi Hatim dedi ki: İbn Cureyc’in Mucahid’den rivayet ettiğine göre Kadir gecesi, içerisinde Kadir gecesi bulunmayan bin Aydan daha hayırlıdır. Katade b. Diame, Şafii ve başkaları da böyle demişlerdir. Amr b. Kays el-Mulai dedi ki: Bu gece de yapılan bir amel bin aylık amelden hayırlıdır. İşte bu Kadir gecesinin, içinde Kadir gecesi bulunmayan bin aylık ibadetten daha faziletli olduğunu ifade etmektedir. İbn Cerir’in tercihide budur. Doğrusu budur, diğerleri değil.” (İbn Kesir Tefsiri (12/209) Çev: M. Beşir Eryarsoy Polen y.)
Rasulullah (s.a.s) Kadir gecesi ile ilgili olarak söylediği şu sözlerine kulak verelim:
“…Ebu Hureyre’den: Ramazan geldiğinde Rasulullah (s.a.s) dedi ki: “Size Ramazan gelmiştir. Mubarek bir aydır. Onun orucunu Allah size farz kılmıştır. Onda Cennetin kapıları açılır, Cehennemin kapıları kapatılır. Şeytanlar bağlanır. Onda bin Aydan hayırlı Kadir gecesi vardır. Onun hayrından mahrum olan kişi gerçekten mahrum olmuştur.”(Ahmed b. Hanbel Musned (2/230) Hdsno: 7148 & Ahmed b. Hanbel Musned (12/59) Hdsno: 7148 Şuayb Arnavut hadis için: “Sahih” demiştir.)
Bundan dolayı bu ay ve bu gece mubarektir. Bundan yararlandıkça yaralanılmalı, bu hayra ulaşmak için önce kendi nefsimizle sonra dış etkenlerle mucadele etmeliyiz ki hayra ulaşalım.
KADİR GECESİNİN KESİN YERİNİN BİLİNMEYEŞİNİN NEDENİ:
Kadir gecesinin yerinin kesin bilinmeyişinin nedeni müslümanların kendi aralarındaki tartışmadır. Bu ayın içindeki bu gecenin hayrından bizi tartışma unsuru mahrum bırakmıştır. Kesin bilinip amel etmek varken şimdi bu hayrı aramak için uğraşmak zorundayız. Şimdi buna dair hadisleri zikredelim:
“…Ebu Hureyre’den dedi ki: Rasulullah (s.a.s) dedi ki: uykumda Kadir gecesini gördüm. Sonra ehlimden bazıları beni kaldırınca o bana unutturuldu. Onu kalan on günde arayın. (Muslim (6/245) K. Siyam Bab: 40 hdsno: 212)
“…Fettan b. Asım dedi ki: Rasulullah (s.a.s) yanına gelmiştik. Oturup kendisinin gelmesini beklerken birden kızgın bir çehre ile çıkageldi. Uzun bir muddet konuşmadan oturdu. Daha sonra çehresindeki kızgınlığın yerini aydınlık alınca şöyle buyurdu:
Sizlerin yanına gelmek üzereyken Kadir gecesini ve Deccal’in bilgilerine sahiptim. Özellikle de bunları sizlere açıklamak ve müjde vermek üzere geliyordum ki, mescidde şeytanın aralarına girdiği ve birbirleriyle tartışan iki adamın aralarını düzeltirken bu bilgiler benden gizlendi(alındı)
Son on gecededir. Deccal ise anlının yan tarafları saçsız olup bir gözü silinmiştir. Geniş göğsü olup İbnu Uzza veya falancanın oğlu olan Abduluzza’yı andırmaktadır.” (Heysemi Mecmeu’z-Zevaid (5/377-8) K. Siyam Bab:- Hdsno: 5060=Hadisi Taberani el-Mu’cemu’l-Kebir’de rivaye etmiştir. Ravileri sahih’in ricalidir.)
Said Havva (rh.a) bu hadisi kitabında zikrettikten sonra hadise şu kısa şerhi düşmüştür:
“Hadisi şerif müslümanlar arasındaki kavga nedeniyle Allah Teala’nın hayır ve bereketleri kaldırdığını göstermektedir. Bu nedenle her müslüman kardeşiyle kavga etmekten ve onunla çekişmekten uzak durmalıdır.” (Said Havva İbadet Ansiklopredisi (9/201) çev: Ahmed Varol vdğ. Aksa y.)
Başka bir hadiste de şunlar geçmektedir:
“…Ubade b. Samit (r.a) dedi ki: “Nebi (s.a.s) bize kadir gecesini bildirmek için çıktı. Bu esnada muslumanlardan iki adam kavga ettiler. Bunun üzerine dedi ki:” Size kadir gecesini haber vermek üzere çıktım. Bu esnada filan ve fulan kavga etti (haber) kaldırıldı. Umarım ki bu sizin için hayır olur. Onu dokuzunda, yedisinde ve beşinde arayın.” (Buhari (4/1874) K. Salatu’t-Teravih Bab: 5 Hdsno: 14)
İmam Buhari (rh.a) hadisi zikrederken koyduğu başlık “ İnsanlar kavga ettiği için Kadir gecesinin bilgisinin kaldırılması”dır. Bu onunda mu’minlerin kavga etmesini hoş karşılamadığını göstermektedir.
Bu tartışmanın neticesi o gecenin bilgisi kaldırıldı. Yalnız bu kaldırılma ümmet içindir. Rasulullah (s.a.s) o gecenin hangi gece olduğunu biliyordu. Bu konudaki huccet şu hasen hadistir:
“…Ebi Zer (r.a) beraber idim. Bunun üzerine Onu (yani hadisi) zikretti. Bu konuda şunu ziyade ederek dedi ki: “Ey Allah’ın Rasulu! Bize haber ver” dedi ki: “Şayet onun hakkında bana izin verilseydi onun hakkında (ki bilgiyi) size haber verirdim.” (İbn Hacer Metalibu’l-Aliye (1/307) K. Siyam bab:- Hdsno: 1043 Daru’l-Marife bsk. & Metalibu’l-Aliye (6/232) K. Siyam Bab: 36 Hdsno: 1117 Daru’l-Asıme & İbn Huzeyme Sahih (3/319-20) K. Siyam bab: 209 Hdsno: 2169 tahkik dr.Mustafa el-Azami. Hadisin sahih olduğu belirtilmiştir. Uzun bir metindir. & İbn Hacer Askalani Muhtasar Zevaidu’l-Musnedi’l-Bezzar ala Kutubi Sitte ve Musnedi Ahmed (1/430) K. Siyam bab:- Hdsno: 725 Hadis hakkında İbn Hacer: “Ben derim ki İsnadı hasendir.”)
Bir netice unutturulan bu geceyi bulmak için ashab gerçekten dertlendi. O kadar ki bu konuda rüyalar gördüler ve rüyalarını Rasulullah (s.a.s) ile paylaştılar. Bu konu ile ilgili olarak şu hadisi zikredelim.
“… Abdullah b. Ömer haber verdi ki, babası şöyle demiş: “Ben Rasulullah (s.a.s) Leyle-i Kadir hakkında şöyle buyururken işittim:
“Sizden bazı kimseler Kadir gecesinin Ramazanın ilk yedisinde, bazılarıda son yedisinde olduğunu rüyalarında gördüler. Siz onu son on gecede arayın.” (Muslim (6/240) K. Siyam Bab: 40 Hdsno: 208)
Muslim (rh.a)’ın kitabında 205 ve 206 nolu hadislerde bu gecenin Ramazan’ın son yedisinde, 211 nolu hadiste de son dokuz gecede aranmasının gerekliliği ifade edilmiştir.
KADİR GECESİNİN NE ZAMAN OLDUĞU?
Bu konuda 45 kavil buklunduğunu Ahmed Davudoğlu Muslim Terceme ve Şerhinde (6/244)’de belirtmektedir. Biz bunların önemli görülenlerini zikredelim:
“1. Bu gecenin bütün yıl içinde olduğu görüşü.
Bu görüş İbn Mes’ud (r.a)’dan zikredilmiştir. Ama sahabe tarafından reddedilmiştir:
“… Zir b. Hubeyş’i şöyle derken işitmişler: “Ubey b. Ka’b (r.a)’a sordum dedim ki: “Kardeşin İbn Mes’ud; “Kim bir yıl ibadetle kaim olursa, Kadir gecesine rastlar, diyor.” Ubey (r.a): “O insanların buna güvenmemelerini kastetmiştir. Yoksa kendisi bu gecenin Ramazan’da olduğuna, Ramazanın da son on gecesinde, on geceninde yirmiyedinci gecesi olduğunu pek ala bilir.” dedi. Sonra Bu gecenin yirmiyedinci gece olduğuna istisnasız yemin ettii…” (Muslim (6/252-3) K. Siyam Bab: 40 Hdsnno: 220)
Kadir gecesinin bütün sene içinde olduğunu İbn Mes’ud söylemiştir. İmam Kurtubi (rh.a) tefsirinde (19/241)’de bu görüşü İmam Azam (rh.a)’da nisbet etmiştir. Bu görüşün imamın meşhur görüşü olmadığı ileride gelecek inşa Allah.
- Ramazan ayı’nın ilk günü olduğu:
İbn Kesir (rh.a) tefsirinde (12/214) bu görüşün Rezin (rh.a)’den nakledildiğini söylemiştir. Bu görüşü aynı kişiden İmam Kurtubi (rh.a) tefsirinde (19/241)’de nakletmektedir. Yalnız bu görüşün deliline dair bir şey zikretmemektedirler.
- Ramazan ayı’nın onyedinci gecesinde olduğu:
Bu konuda şu hadisi zikredelim:
“… Havt el-Abdi bildiriyor: Zeyd b. Erkam’a Kadir gecesini sordum. O da şu karşılığı verdi: “Ne şüphem var ne de kafadan söylüyorum, Kadir gecesi onyedinci gecedir.. O gecede Kur’an indirildi ve yine o gün iki topluluk karşılaştılar. (Heysemi Mecmeu’z-Zevaid (5/377) K. Siyam Bab:- hdsno: 2029 = Hadisi Teaberani Mucemu’l-Kebir’de rivayet etmiştir. Buhari dedi ki: “Hevat’in bu hadisi munkerdir. 5058 nolu hadiste aynı manadadır. İsnadında yer alan Ebu Bilal el-Eşari zayıftır. & İbn Hacer Askalani Metalibu’l-Aliye (1/484) K. Siyam Bab;:- hdsno: 1046 Ahmed b. Meni’ den. Busuri demiştir ki: Bu Havt’ın zayıf oluşu sebebiyle zayıf bir senedle nakledilmiş mevkuf bir rivayettir. & İbn Ebi Şeybe Musannef (4/186) K. Salat bab:- Hdsno: 8772 Abdullah ibn Mes’ud’tan.)
Bu görüşün dayanağı En’am suresi 41. Ayettir: “Eğer Allah’a ve o iki topluluğun karşılaştığı (hak ile batılın) ayrılma günün de (Bedir günü) kulumuz (Muhammed)’e indirdiğimiz (ayetler)e inanmamışsanız…”
- Ramazan ayı’nın ondokuzuncu gecesidir:
İmam Kurtubi (rh.a) delil zikretmeksizin tefsirinde (19/241)’de: “Kadir gecesini ondukuzuncu gece olduğu söylenmiştir.” demektedir. Hz.Ali ve İbn Mes’ud’dan da bu gece olduğu nakledilmiştir. İbn Kesir tefsiri (12/215) bakınız.
- Ramazan ayı’nın son on gününde tek sayılı gecelerde olduğu:
“…Aişe (r.a)’dan (şöyle demiştir): “Rasulullah (s.a.s): “Sizler Kadir gecesini Ramazan’ın son on günündeki tek gecelerde arayınız.” (Buhari (4/1871) K. Salatu’t-Teravih bab: 4 Hdsno: 9)
- Ramazan ayı’nın yirmibirinci gecesi olduğunu söyleyenler:
“…Ubade b. es-Samit’ten rivayete göre o Rasulullah (s.a.s)’e Kadir gecesini sordu. Rasulullah (s.a.s) şöyle buyurdu: “Ramazan ayındadır. Onu son on gün içinde arayın. O tekli gecelerdedir. Yirmibir yahut, yirmiüç, yahut yirmibeş yahut yirmiyedi, yahut son gecededir.” (Ahmed b. Hanbel Musned (5/318) Hdsno: 23089)
“…Ebu Said el-Hudri (r.a)’den demiştir ki: “Rasulullah (s.a.s) Ramazan’ın ortasındaki ongünde itikafa girerdi. Yine bir sene itikaftan çıktığı gece olan yirmibirinci geceye kadar itikafta kaldı.(İtikaftan çıkınca): “Benimle beraber itikafa girmiş olanlar son (on gece)de de itikafa devam etsinler. Bu geceyi (Kadir gecesini) gördüm (fakat) sonra bu bana unutturuldu. Kendimi (rüyamda) o gecenin sabahında su ile çamur içinde secde ederken gördüm. Onu (Ramazan da) son on gece içerisinde ve tek sayılı olanlarında arayınız.” Buyurdu. Ebu Said (devamla) dedi ki: (Gerçekten) o gece yağmur yağdı, Mescid de çardak şeklinde olduğundan akmaya başladı.(bu) gözlerim yirmibirinci (gece)’nin sabahında Rasulullah (s.a.s)’ın burnu ve anlı üzerinde su ve çamur izlerini gördü. (Ebu Davud (5/264-5) K. Şehru Ramadan bab: 3 Hdsno: 1382 & Ebu Davud Sunen (2/531) K. Salat Bab:318 Hdsno: 1382 Şuayb Arnavut hadis için: “İsnadı sahih”demiştir.)
- Ramazan ayı’nın yirmiüçüncü gecesidir:
“…Abdullah b. Uneys el-Cuheni (r.a) dedi ki: (hz. Peygambere): “Ey Allah’ın Rasul’u, benim çöl (de evim) var. Orada bulunuyorum ve Allah’a şükür namazımı da orada kılıyorum. Bana bir gece söylede o gece (Medine’deki) Mescidi’ne ineyim; dedim. (Dedi ki): “Yirmiüçüncü gece in” buyurdu. (Ebu Davud (5/261) K. Şehru Ramadan Bab: 2 Hdsno: 1380 & Ebu Davud Sunen (2/530) K. Salat Bab: 317 Hdsno: 1380 Şuayb Arnavut hadis için: “Hadis Sahihtir. Bu isnad hasendir….” demiştir.)
- Ramazan ayı’nın yirmidördüncü gecesidir:
“.. Ebi Said’den; dedi ki: Rasulullah (s.a.s) dedi ki: “Kadir gecesi yirmidördüncü gecedir.” (Ebu Davud Tayalisi (3/622) Hdsno: 2281=İsnadı sahih metni garibtir” denilmiştir.)
“…Ebu Miclez ve İkrime’den gelen rivayette İbn Abbas (r.a) şöyle demiştir: “Rasulullah (s.a.s) “O Kadir gecesi ya Ramazanın son on günü içerisinde geçecek dokuzdadır. Yahud kalan yedi içindedir.” Buyurdu.
Bu hadis Eyub es-Sahtiyani’den ve Halid el-Hazza’dan onlar İkrime’den; o da İbn Abbas’dan: “Kadir gecesini Ramazan’ın yirmi dördüncü gecesi arayınız.” (Buhari (4/1873) K. Salatu’t-Teravih Bab: 4 Hdsno: 13)
- Ramazan ayı’nın yirmi daokuzuncu gecesidir:
“…İbn Abbas’dan: Nebi (s.a.s) şöyle buyurmuştur: “Siz Kadir gecesini Ramazan’ın son on günü içinde arayınız. Kadir gecesi ya Ramazan’dan kalan dokuzuncu gecede yahud kalan yedinci gecede, yahud kalan beşinci gecededir.”(Buhari (4/1872) K. Salatu’t-Teravih bab: 4 Hdsno: 12)
İmam Malik (rh.a) dedi ki: “Dokuzuncu gece ile kastettiği (ayın) yirmibirinci gecesi, yedinci gecesi ile kastettiği (ayın) yirmiüçüncü gecesi, beşinci gecesi ile kastettiği (ayın) yirmibeşinci gecesidir.” (İmam Kurtubi el-Camiu Li Ahkamil’-Kur’an (19/242) Buruc y.)
- Ramazan ayı’nın yirmiyedinci gecesidir:
“Muaviye b. Ebi Sufyan’dan; Nebi (s.a.s)’den Kadir gecesi hakkında dedi ki: “Kadir gecesi yirmiyedinci gecedir.” (Ebu Davud Sunen (5/272) K.Şehru Ramadan Bab: 6 Hdsno: 1386 & Ebu Davud Sunen (2/534) K. Salat Bab:321 Hdsno: 1386 Şuayb Arnavut hadis için: “İsnadı sahih “demiştir.)
“Abdullah ibn Mes’ud diyor ki: “Kim bir sene boyunca geceleri ihya ederse Kadir gecesini idrak eder.”
Ubey (b. Ka’b ise) şöyle demiştir: “Andolsun ki Abdullah Kadir gecesinin Ramazan ayı’nın yirmiyedinci gecesinde olduğunu bilmektedir.” (İbn Ebi Şeybe Musannef (4/185) K.Salat bab:- hdsno: 8767)
“Cabir b. Semura’nın bildirdiğine göre Rasulullah (s.a.s) şöyle buyurdu: “Kadir gecesi yirmiyedinci gecede arayın.” (Heysemi Mecmeu’z-Zevaid (5/376) K. Siyam Bab:- - Hdsno: 5057 Hadisi Taberani el-Mu’cemu’l-Evsatta Ebu bekr b. Ebi Şeybe’den babasının yazılarından vicadesiyle rivayet etmiştir. Ravileri güvenilir kimselerdir.)
- Ramazan ayı’nın yirmidokuzuncu gecesidir:
“…Ebu Hureyre’nin bildirdiğine göre Rasulullah (s.a.s) Kadir gecesi hakkında şöyle buyurdu: “O, yirmiyedi veya yirmidokuzuncu gecededir. O gece yeryüzündeki meleklerin sayısı çakıl taşlarının sayısından daha fazladır.”(Heysemi Mecmeu’z-Zevaid (5/370) K. Siyam bab:- Hdsno: 5042 Hadisi Bezzar, İmam Ahmed ve Taberani el-Mucemu’l-Evsatta rivayet etmiştir, ravileri güvenilir kimselerdir.)
- Ramazan ayı’nın hergünün de olabilme ihtimali:
“…Abdullah b. Ömer (r.a)’dan dedi ki: “Rasulullah (s.a.s) Kadir gecesi soruldu. Bende dinliyordum: “O her Ramazan’dadır.” diye cevap verdi.” (Ebu Davud Sunen (5/274) K. Şehru Ramadan Bab: 6 Hdsno: 1387 & Ebu Davud Sunen (2/535) K. Salat bab: 322 Hdsno: 1387 Şuayb Arnavut hadis için: “Sahih mevkuf…”)
Bu hadisin şerhinde şunlar geçmektedir:
“Tibi’nin beyanına göre metinde geçen “O, her Ramazan’dadır” cümlesinin iki manaya ihtimali vardır:
a) “Ramazan’ın her gecesinin Kadir gecesi olma ihtimali vardır.” Anlamına gelebilir. Bu manaya göre Kadir gecesini Ramazan’ın belli bir gecesine veya haftasına tahsis etmek doğru değildir.
b) Kadir gecesi her senenin Ramazan ayı’na isabet eder.” Anlamına gelir. Bu manaya göre de Kadir gecesinin Ramazan ayı’nın dışına çıkabileceğini söylemek doğru değildir.(Ebu Davud Terceme ve Şerhi (5/274-5) H. Kayapınar & N. Yeniel Şamil y.)
İbn Kesir (rh.a)’de şunu zikreder:
“Ebu Hanife-Allah’ın rahmeti üzerine olsun-den gelen bir rivayete göre o bu gecenin Ramazan’ın tümünde olacağı ümit edilir, dediği nakledilmiştir. Buda İmam Gazali’nin bir görüşüdür. (İbn Kesir Tefsiri (12/214) Polen y)
Bu konuda İmam Serahsi (rh.a) İmam Azam (rh.a) görüşünü şöyle açıklamaktadır:
“Fakih Ebu Cafer şöyle der: “Ebu Hanife (r.a)’ye göre Kadir gecesi Ramazan ayı içerisindedir. Ancak ileri-geri yer değiştirir. Fakat Ebu Yusuf ve Muhammed (r.a)’in görüşüne göre Kadir gecesi Ramazan ayı içindedir. Ama ileri-geri yer değiştirmez….” (İmam Serahsi el-Mebsut (3/201) çev.Heyet Gümüşev y.)
KADİR GECESİNİN BELİRTİLERİ
Hadislerde Kadir gecesinin belirlenmesi için bir kaç vasıf zikredilmiştir. Şimdi onları zikredelim:
“Ubade b. Samit’in bildirdiğine göre Rasulullah (s.a.s) şöyle buyurdu: “Kadir gecesi kalan son ondadır. Kim bu gecelerin sevabını umarak ihya ederse yüce ve üstün olan Allah onun geçmiş ve gelecek tüm günahlarını af eder. O tekli olan gecededir. Dokuzuncu, yedinci, beşinci, üçüncü veya sonuncu gecededir. Rasulullah (s.a.s) ayrıca şöyle buyurdu:
“Kadir gecesinin belirtisi ise, o gece dolunay varmış gibi aydınlık, berrak, tenha ve durgundur. O gece ne soğuk ne de sıcaktır. O gecede yoldızlar sabaha kadar savrulmazlar (kayan yıldız görülmez) Bir diğer işareti ise o gecenin sabahında güneş dolunay gibi tam ve hüzmesiz olarak doğar. O gün şeytanların onunla çıkmasına musade edilmez.”(Heysemi Mecmeu’z-Zevaid (5/369-70) K. Siyam Bab:- Hdsno: 5041 Hadisi İmam Ahmed rivayet etmiştir. Ravileri güvenilir kimselerdir)
“… İbn Abbas’dan dedi ki: Rasulullah (s.a.s) dedi ki: “Kadir gecesi berrak bir gecedir. Ne sıcak ne de soğuk.” (Heysemi Keşfu’l-Estar (1/485-6) K. Siyam Bab:- Hdsno: 1034 & Heysemi Mecmeu’z-Zevaid (5/374) K. Siyam Bab:- Hdsno: 5051 Bezzar rivayet etmiştir. İsnadında yer alan Seleme b. Vehram’ı İbn Hibban ve başkaları tevsik etmiştir. Aynı zamanda şaibelidir.)
“…Cabir b. Semura’dan dedi ki: “Rasulullah (s.a.s) dedi ki: “Kadir gecesi Ramazan’ın son onunda arayın. Şüphesiz ben onu rüyamda gördüm sonra onu unuttum. O gece yağmur veya rüzgarlıdır. Veya dedi ki: Yağmur ve rüzgarlıdır.” (Heysemi Keşfu’l-Estar (1/485) K. Siyam bab:- Hdsno: 1031 & Heysemi Mecmeu’z-Zevaid (5/367) K. Siyam bab:- Hdsno: 5037 Hadisi Bezzar ve Tebarani Kebir’de “Şimşek” ziyadesiyle rivayet etmiştir. Ahmed’in ravileri Sahih’in ricalidir. & Ahmed b. Hanbel Musned (5/98) hdsno: 21237 hadisin sonunda “Damla ve rüzgar” lafzı vardır. & Ahmed b. Hanbel Musned(34/473) Hdsno: 20930 Şuayb Arnavut hadis için: “O gece yağmurlu ve rüzgarlıdır” lafzının dışında Sahih li ğayridir. Bu isnad zayıftır. Abdurrahman b. Şerik; Buhari “Edebu’l-Mufred’de ondan rivayette bulunmuştur. Ebu Hatim dedi ki: (o) Vahyu’l-hadistir. İbn Hibban “Sikat”tında onu zikretmiştir. Ve demiştir ki: Bazen hata eder ve onun babası Şerik-ki o İbn Abdillah en-Nehai’dir-Sui’l-Hifz’dır.)
Bu tür hadislerle ilgili olarak Said Havva (rh.a) şu açıklamaları yapmıştır; aktaralım:
“Kadir gecesinin ılık bir gece yani ne soğuk ne de sıcak bir gece olmakla nitelendirilmesi, Rasulullah (s.a.s)’ın Kadir gecesi ile ilgili olarak haber verdiği yıla özeldir. Bunun delili Rasulullah (s.a.s) Kadir gecesi sabahı namaz kıldırdığında mescidin tabanı yağmurdan ıslanmıştı.” Şeklinde zikredilen rivayetlerdir.
İki hadis, havanın bir anda hem yağmurlu olması hem de soğuk olmaması şeklinde birleştirilebilinir.(Said Havva İbadet Ansiklopedisi (9/214-5)
Başka bir yerde de (9/220) şunları zikretmiştir:
“Hadisi şerif’te sayılan bu belirtiler gökte olmasıyla birlikte her hangi bir senede veya her sene yada bazı yerlerde görülmesi mümkündür. Yani her yerden bu şekilde mutlaka görülecektir diye bir şey yoktur…”
Hz. Ali’nin naklettiğine göre Nebi (s.a.s) şöyle demiştir: “Kadir gecesi Ay’ı gördüm, tencere kenarına benziyordu.” (İbn Hacer Metalibu’l- Aliye (1/485) K. Siyam Bab: - Hdsno: 1048= Bunu Ebu Ya’la hakkında ihtilaf bulunan Hadic b. Muaviye’nin yer aldığı bir senedle rivayet etmiştir. Senedin geri kalan ravileri ise güvanilir kimselerdir.)
“…Ebu Hureyre şöyle demiş: “Biz Rasulullah (s.a.s)’in yanında Kadir gecesi müzareke ettik de: “Ay doğduğu vakit onun çanak yarısı gibi olduğunu hanginiz hatırlar? Buyurdu.(Muslim (6/254) K. Siyam bab: 40 Hdsno: 222)
Said Havva İbadet Ansiklopedisi (9/221-2)’de bu hadisi zikrettikten sonra şunları kayd etmiştir:
“Bu hadisi şerif, Kadir gecesinin yıl ve yerlere göre bir takım doğal belirtileri olduğunu ve bu alametlerin her yılda ve her bölge de bulunmasının şart olmadığını göstermektedir.”
En son olarakta Tefsirinde (16/304) şunları belirtir:
“Bu noktada şunları şöylemek istiyorum: Belki tabiatla ilgili bu belirtiler yeryüzünün belli bir senede böylece meydana gelmiş olabilir.”
KADİR GECESİNİN İBADETİ
Kadir gecesine has bir ibadet tarzı şeriatta belirlenmemiştir. Bu konuda İmam Malik (rh.a) “Muvatta” adlı eserinde şunları zikreder:
“Bana Ziyad, Malik’ten bildirdi.O (yani Malik’e) Said b. Museyyeb’den ulaştığına göre diyordu ki: “Kim Kadir gecesinde yatsı namazına şahid olursa ondan payına düşeni kesinlikle almıştır.” (Muvatta (1/430) K. İtikaf bab:6 hdsno: 16)
İbn Abdilberr (rh.a) “el-İstizkar”da bu eseri verdikten sonra şunu söylemektedir:
“Bunun misli rey olmaz (bu görüşü) almamazlık (bir tarafa) ancak üzerinde (ehemmiyetle) durulur. Said’in merasilleri merasillerin en sahihidir.” (İbn Abdilberr İstizkar (2/300) 1. Bsm 2001/1421 Daru İhyatu’-Turasil Arabi Beyrut-Lubnan)
Demek ki cemaatle yatsı namazını kılan kimse kadir gecesinde payına düşeni almış olur. Gerisi kişinin kensine kalmış bir haldir. Nafile olarak istediği kadar namaz kılar, başkasına tavsiye edebilir ama bunu böyle yapacaksın diye emr edemez.
Bununla beraber Hz. Aişe (r.a) annemizin sorusuna dikkat edelim:
“…Aişe’den dedi ki: Dedim ki: “Ya Rasulallah! Eğer hangi gecenin Kadir gecesi olduğunu bilirsem onda ne söyleyeyim? (Rasulullah (s.a.s) dedi ki: (şöyle) de: “Allah’ım şüphesiz sen Afuvsun. Af etmeyi seversin beni afet.”(İmam Nesai Amelu’l-Yevme ve’l-Leyle (2/233) Hdsno: 872 & İbn Sunni Amelu’l-Yevme ve’l-Leyle (2/881) Bab: 436 Hdsno: 769= Muellifin isnadı zayıftır. Ama başka tariklerden dolayı sahihtir.)
İmam Nesai kitabında Hz. Aişe (r.a) şu sözüne yer vermiştir:
“Şayet ben hangi gecenin Kadir gecesi olduğunu bilseydim o gece Allah’tan af ve afiyet istemeyi artırırdım.” (Nesai Amelu’l-Yevme ve’l-Leyle (2/336) Hdsno: 878)
Dikkat edilirse hz. Aişe (r.a) annemiz nasıl namaz kılmayı, kaç rekat kılayım demeden o gecede ne söyleyeceğini nasıl dua edeceğini Rasulullah (s.a.s)’den sormuştur.
Mutlak Muctehidlerimizden Sufyan es-Sevri (rh.a) de bu konuda şöyle söylemiştir:“Kadir gecesi dua ve istiğfar etmek namazdan sevimlidir. Kur’an okuyup sonra dua etmek daha güzeldir.” (Tecrid-i Sarih Terceme ve Şerhi (6/313) Dib Y.)
SEYFULİSLAM ÇAPANOĞLU